________________________________________________________________________________________
Morgunblaðið fimmtudaginn 12. október, 2006 - Aðsent efni
Stefán Erlendsson skrifar um virkjunarframkvæmdir á Hellisheiði: "Getur Orkuveitan
ekki beðið þangað til ný tækni hefur verið þróuð
sem gerir mönnum kleift að fullnýta
þá orku sem er að hafa á athafnasvæði Hellisheiðarvirkjunar?"
Í ÞÆTTINUM Ísland í dag fimmtudagskvöldið 21. september var Guðlaugur Þór
Þórðarson, stjórnarformaður Orkuveitu Reykjavíkur,
minntur á að Hengilssvæðið væri
undirlagt virkjunarframkvæmdum þakið rörum, vírum og drasli. Stjórnarformaðurinn
tók af öll
tvímæli um að Orkuveita Reykjavíkur myndi ganga vel frá eftir sig og bætti
jafnframt við að Orkuveitan hafi þegar tekið til hendinni
og fjarlægt um hundrað tonn
af alls kyns drasli sem aðrir hefðu skilið eftir sig á svæðinu áður en Orkuveitan kom
þar til sögunnar.
Hann sagði Orkuveituna stefna að því að gera Hengilssvæðið að útivistarsvæði sem
nýttist sem allra flestum.
Eða með hans eigin orðum: "Það er algjört markmið hjá okkur
og við erum að leggja
mikið á okkur hvað það varðar að sjá til þess
að við lítum svo á
að við tökum þetta svæði í fóstur og við ætlum að ganga þannig frá því að það verði
til fyrirmyndar sem útivistarsvæði."
Orkuveita Reykjavíkur hefur þannig markað sér þá
stefnu að starfa í sátt við umhverfið
og almenning í landinu og stjórnarformaðurinn
er
bjartsýnn á að það takist.
Tvær jarðvarmavirkjanir hafa þegar risið á Hengilssvæðinu, Nesjavallavirkjun og
Hellisheiðarvirkjun, og sitt sýnist hverjum um hvernig
til hafi tekist frá umhverfissjónarmiði.
Margir hafa fundið að því að Hellisheiðarvirkjun sé áberandi og fátt hafi verið gert til
þess að draga úr þeirri sjónmengun sem óneitanlega fylgir virkjuninni. En virkjunin er
þegar risin og því verður ekki breytt hvað sem fólki kann að
finnast um hana. Öðru máli
gegnir hins vegar um fyrirhugaðar virkjanir á Ölkelduhálsi og við Hverahlíð. Í þessum
sama sjónvarpsþætti
benti framkvæmdastjóri Landverndar á að ef virkjað verði við
Ölkelduháls væri að sínu mati "talsvert miklu fórnað" og víst er að
háspennulínur sem
lagðar yrðu frá virkjuninni um Hengilssvæðið austan- og sunnanvert að Hellisheiðar-
virkjun myndu valda mikilli
sjónmengun. Línustæðin í tengslum við Ölkelduhálsvirkjun
og Hverahlíðarvirkjun eru í umhverfismati og ef leyfi fæst til að reisa
virkjanirnar fylgir
þeim gríðarlegt víravirki á þessum hluta Hengilssvæðisins fyrir utan önnur mannvirki
sem tilheyra slíkum virkjunum.
Þessi framtíðarsýn Orkuveitu Reykjavíkur á Hengilssvæðinu er skelfileg. Virkjanir á
Ölkelduhálsi og við Hverahlíð munu gerbreytaásýnd austur- og suðurhluta Hengils-
svæðisins og afskræma þetta fósturbarn Orkuveitunnar. Stór og áberandi mannvirki
munu rýraútivistargildi og náttúrugæði á Ölkelduhálsssvæðinu og við Hverahlíð og
háspennulínur og möstur blasa við á Hellisheiðinni hvert sem
litið verður. Vandséð er
hvernig þessar umfangsmiklu framkvæmdir samræmast þeirri stefnu Orkuveitunnar að
gera Hengilssvæðið
að útivistarparadís og starfa í sátt við umhverfið og almenning í
landinu svo að ekki sé minnst á ferðaþjónustuaðila sem bjóða upp á
skipulagðar göngu-
og hestaferðir á svæðinu og hafa beina hagsmuni af útivistargildi þess og náttúrugæðum.
Núna stendur yfir djúpboranaverkefni sem lofar góðu um það að hægt verði að margfalda
orkunýtingu á þeim svæðum sem þegar
hafa verið virkjuð. Vonir eru bundnar við að
verkefnið skili árangri innan 10-15 ára. Framkvæmdastjóri Landverndar spyr hvort ekki
sé rétt að halda að sér höndum þangað til og láta ógert að fara inn á ósnortin svæði með
tækni sem einungis nýtir 10 - 20% af
auðlindinni. Getur Orkuveitan ekki beðið þangað til
ný tækni hefur verið þróuð sem gerir mönnum kleift að fullnýta þá orku sem er að
hafa á
athafnasvæði Hellisheiðarvirkjunar? Hvers vegna þarf að fórna náttúruperlum á borð við
Ölkelduháls og austan- og sunnanvert
Hengilssvæðið fyrst aðrar lausnir eru innan
seilingar?
Það væri glámskyggni hjá stjórnarformanni Orkuveitu Reykjavíkur að ætla að sátt muni
ríkja milli Orkuveitunnar og almennings ef
Orkuveitan reisir fyrirhugaðar virkjanir við
Ölkelduháls og Hverahlíð. Sjálfur segir hann að fátt fari jafn mikið í taugarnar á sér og
háspennulínur þegar hann vill njóta útivistar og náttúrufegurðar. Stjórnarformaðurinn
er ekki einn um það. Þeim fjölgar stöðugt sem
vilja standa vörð um náttúru landsins og
vernda svæði eins og Ölkelduháls sem er á náttúruminjaskrá. Verði af þessari framkvæmd
er líklegt að hyldýpisgjá myndist milli Orkuveitu Reykjavíkur og þess ört vaxandi hóps
Íslendinga sem unna náttúru landsins og vilja
varðveita sem stærstan hluta hennar
ósnortinn.
Þegar fyrirhugaðar virkjanir hafa verið reistar við Ölkelduháls og Hverahlíð býður
Orkuveita Reykjavíkur upp á útivist á Hengilssvæðinuí skugga háspennulína. Ef marka
má orð stjórnarformanns Orkuveitunnar er harla ólíklegt að gestir og gangandi á
svæðinu ef einhverjir
verða muni rekast á hann þar. Stjórnarformaðurinn, Guðlaugur
Þór Þórðarson, fer væntanlega eitthvert annað til þess að njóta útivistarí óspilltri náttúru.
Höfundur starfar sem leiðsögumaður í hestaferðum á Hengilssvæðinu.
TILBAKA
__________________________________________________________________________________________________________
Morgunblaðið laugardaginn 18. nóvember, 2006 - Aðsent efni
Stefán Erlendsson fjallar um framkvæmdir Orkuveitu Reykjavíkur við Hellisheiðarvirkjun: "Þessi staða
undirstrikar að nauðsynlegt er
að breyta núverandi fyrirkomulagi á sviði orkuöflunar og orkunýtingar
og flytja forræðið yfir orkulindum frá sveitarstjórnum til Alþingis."
FRAMKVÆMDIR Orkuveitu Reykjavíkur við Hellisheiðarvirkjun hafa gengið vonum framar og
laugardaginn 21. október síðastliðinn
var fyrsti áfangi virkjunarinnar vígður með pomp og prakt
að
viðstöddu fjölmenni. Orkuveitan hefur þegar hafist handa við annan áfanga
virkjunarinnar á
Skarðsmýrarfjalli. Föstudaginn 20. október, daginn fyrir vígsluathöfnina, upplýsti Blaðið að sú
framkvæmd væri ekki
inni í núgildandi aðal- og deiliskipulagi Ölfuss og að Orkuveitan starfaði
samkvæmt bráðabirgðaleyfi frá sveitarstjórn Ölfuss sem ekki ætti sér neina stoð í lögum. Fréttastofa
NFS fjallaði um málið sama dag, en ekkert hefur heyrst um það í öðrum fjölmiðlum hvað þá
að
stjórnmálamenn hafi séð ástæðu til að hreyfa því. Þessi þögn má furðu sæta þar sem málið snýst
um háttalag opinberra aðila
sem virða landslög að vettugi og hlýtur því að teljast býsna alvarlegt.
Mesta athygli vekur þó að hvorki stjórnarformaður né forstjóri Orkuveitu Reykjavíkur hafa svarað
fyrir þessar ávirðingar. Í úttekt
Blaðsins
varð Hjörleifur B. Kvaran, lögfræðingur Orkuveitunnar, fyrir
svörum af hálfu fyrirtækisins. Hann sagði Orkuveituna starfa
eftir
framkvæmdaleyfi sem sveitarstjórn
Ölfuss hefði gefið út og sveitarstjórnin bæri alfarið ábyrgð á því. Málið væri ekki flóknara að
sínu
mati. Jakob Gunnarsson, sérfræðingur hjá Skipulagsstofnun, tekur af öll tvímæli um að
bráðabirgðaleyfi
til virkjunarframkvæmda
eins og hér um ræðir samræmist ekki bygginga- og
skipulagslögum. Hjalti Steinþórsson, forstöðumaður úrskurðarnefndar skipulags-
og byggingamála,
hefur einnig staðfest að hugtakið bráðabirgðaframkvæmdaleyfi sé hvergi að finna í íslenskum lögum
eða reglugerðum.
Veit lögfræðingur Orkuveitu Reykjavíkur ekki betur eða reiðir hann sig alfarið á
lögskilning sveitarstjórnar Ölfuss - eða býr kannski
eitthvað annað að baki?
Sveitarstjóri Ölfuss, Ólafur Áki Ragnarsson, telur sveitarstjórnina hafa verið í fullum rétti með að veita
umrætt bráðabirgðaleyfi sem hafi
einvörðungu verið til rannsókna en ekki framkvæmda. Hann segir
sveitarstjórn Ölfuss ósammála lagatúlkun Skipulagsstofnunar og að
ekki þurfi að breyta aðalskipulagi
vegna rannsóknarleyfa eins og haldið sé fram. Rannsóknarleyfið á Skarðsmýrarfjalli hafi síðan verið
veitt á þeirri forsendu að umrót hafi verið á landsvæðinu fyrir. Björn Pálsson héraðsskjalavörður, sem
er manna kunnugastur á
Hengilssvæðinu, fullyrðir í grein í Blaðinu frá 27. október að ekkert manngert
rask hafi verið þar fyrir nema skíðalyftumöstrin á
suðvesturbrún fjallsins og ein endurvarpsstöð á
svipuðum slóðum. Tilraunaboranirnar hafi aftur á móti kostað umtalsvert rask.
Rökstuðningur sveitarstjórans fyrir leyfisveitingunni er því í besta falli hæpinn ef ekki rangur. En hvers
vegna var sveitarstjórn Ölfuss
svona mikið í mun að veita Orkuveitunni þetta bráðabirgðaleyfi til
rannsókna?
Blaðið greinir einnig frá því að sérstakur samningur hafi verið gerður milli Orkuveitu Reykjavíkur og
sveitarstjórnar Ölfuss sem nemur
500 milljónum króna og rennur í sjóði sveitarfélagsins. Samkvæmt
þessum samningi greiðir sveitarstjórn Ölfuss fyrir skipulagsmálum
vegna framkvæmda Orkuveitunnar
eins hratt og kostur er og þiggur í staðinn sérstakar greiðslur til að mæta auknu álagi og vinnu sem
þetta kallar á hjá sveitarfélaginu. En fleira hangir á spýtunni, svo sem lýsing við Þrengslaveg,
uppgræðsla
sanda við Þorlákshöfn og
háhraðatenging í bænum. Bráðabirgðaleyfið sem sveitarstjórnin
hefur veitt Orkuveitunni til að athafna sig á Skarðsmýrarfjalli virðist
standa í rökréttu samhengi við þennan
samning. Þessi staða undirstrikar að nauðsynlegt er að breyta núverandi fyrirkomulagi á sviði orkuöflunar
og orkunýtingar og flytja forræðið yfir
orkulindum frá sveitarstjórnum til Alþingis. Orkufyrirtækin hafa úr
miklum fjármunum að spila og samningar af þessu tagi hljóta að freista
lítilla og févana sveitarfélaga.
Sumir taka jafnvel svo djúpt í árinni að tala um mútur í þessu sambandi.
Það er ef til vill grátbroslegt við þetta mál að hér hefur tveimur peðum verið teflt fram á taflborði Orkuveitu
Reykjavíkur. Annars vegar er
lögfræðingur sem stingur höfðinu í sandinn og varpar lagalegri ábyrgð yfir
á hlutaðeigandi sveitarfélag. Hins vegar er sveitarstjóri sem fyrir
hönd sveitarfélags síns þiggur háar
fjárhæðir fyrir að greiða götu orkufyrirtækisins og virðist því reiðubúinn að hagræða sannleikanum
ofurlítið og jafnvel fara á svig við lög. Þetta sjónarspil er allt hið dapurlegasta og hér leiðir sannarlega
haltur blindan á meðan þeir sem
bera raunverulega ábyrgð halda sig til hlés.
Höfundur er leiðsögumaður í hestaferðum á Hengilssvæðinu.